Odczynniki chemiczne – do czego służą?

Czym są odczynniki chemiczne? Pojęcie odczynników jest kojarzone przez większość ludzi, zapewne jeszcze z lekcji chemii, ale nie wszyscy do dziś rozumieją, do czego odczynniki chemiczne właściwie służą. Jest to obligatoryjny materiał badawczy dla większości naukowców i chemików. W dzisiejszych czasach dostęp do tych produktów jest o wiele łatwiejszy, ponieważ istnieje wiele sklepów internetowych oferujących wyposażenie do laboratorium oraz odczynniki chemiczne.

Rodzaje odczynników chemicznych

Odczynnikiem chemicznym nazywa się pojedynczy związek chemiczny, a ogólniej mówiąc, jest to konkretna mieszanina lub roztwór związków chemicznych. Odczynniki przyrządza się, aby później stanowiły materiał badawczy i były wykorzystane do badań w laboratorium. Laboratoria w zależności od charakterystyki danych badań i ich skali potrzebują być zaopatrzone w określone rodzaje i ilości odczynników chemicznych. Odczynniki wykorzystuje się do prac naukowo-badawczych, pomiarowych, w preparatyce, ale także do produkcji innych substancji zazwyczaj na niewielką skalę.

Odczynniki chemiczne charakteryzują się czystością substancji, dlatego dany związek chemiczny może być reprezentowany przez wiele odczynników, które będą się różnić we właściwościach oraz wymagają innego sposobu traktowania. Odczynniki można podzielić ze względu na stopień ich czystości, wówczas wyróżniane są odczynniki:

  • Techniczne
  • Czyste
  • Czyste do analiz
  • Spektralnie czyste

W analizie chemicznej obowiązuje reguła, przykazująca używania odczynników czystych, czułych i specyficznych. Pojęcie czułości dla osób niezwiązanych z chemią wydaje się abstrakcyjne, ale jest to ważne kryterium tzw. czułości reakcji analitycznej, a dokładniej tłumacząc to pojęcie, to polega to na tym, że dana ilość rozpuszczalnika zawiera określoną masę jonów, która wchodzi w reakcje z konkretnym odczynnikiem i można to zaobserwować, wobec tego stężenie analizowanego roztworu, poniżej którego nie można zaobserwować reakcji. Ważne jest również pojęcie wykrywalnego minimum i granicznego rozcieńczenia, bo za ich pomocą opisuje się ilościową czułość reakcji. Graniczne rozcieńczenie, czyli najmniejsze wykrywalne za pomocą danego odczynnika chemicznego stężenie jonu. Formułowane jest poprzez stosunek masy mieszaniny rozpuszczonej do masy rozpuszczalnika. Z kolei minimum wykrywalne jest to najmniejsza ilość danych jonów dostateczna do ich ujawnienia w analizie jakościowej.

Podział II

odczynniki chemiczne jak wybracDrugim możliwym kryterium podziału odczynników chemicznych jest zastosowanie, wówczas dzieli się na:

  • Charakterystyczne – umożliwiają rozgraniczenie określonej grupy analitycznej na oddzielne jony;
  • Grupowe – w wyznaczony warunkach ujawniają zdolność wytrącania pewnej grupy jonów z roztworu oraz umożliwiają rozkładanie jonów mieszczących się w roztworze na grupy analityczne;
  • Maskujące – wyłączają przeszkadzające jony z brania udziału w reakcjach oznaczania lub wykrywania;
  • Selektywne – pozwalają na podobne reakcje z konkretną grupą jonów;
  • Specyficzne – w pewnych warunkach dają reakcję wyłącznie z wybranym jonem, dzięki temu wykrywa się obecność jonu w mieszaninie.

Odczynniki chemiczne można podzielić także ze względu na stan skupienia, czyli istnieją odczynniki stałe, ciekłe i gazowe. Odczynniki stałe i ciekłe przechowuje się w inny sposób, natomiast gazowych się nie przechowuje. Najważniejszym warunkiem uzyskania poprawnych wyników analizy jest czystość odczynników.

Zasady posługiwania się odczynnikami chemicznymi

  1. Używane do badań butelki muszą być czyste z zewnątrz.
  2. Trzeba uważać na wyjmowany korek, pilnować, aby nie został pobrudzony inną substancją oraz nie został zamieniony.
  3. Butelki należy od razu zamykać, po odlaniu potrzebnej objętości odczynnika.
  4. Podczas przenoszenia cieszy, pipetkę powinno się trzymać nad otworem naczynia, lecz w taki sposób by nie dotykała ścianek.
  5. Pipetkę po wkropleniu odczynnika, trzeba od razu włożyć do butelki, pod żadnym pozorem nie odkładać jej na stół.
  6. Podczas pobierania stężonych roztworów bez pipetek, należy odlać niewielką ilość do małego naczynka, pobrać potrzebną objętość cieczy, a to, co zostanie, trzeba wylać, nie wolno wlewać z powrotem do butelki.
  7. Brać odczynnik na bagietkę czy drucik platynowy z zagłębienia płytki porcelanowej.

Produkty do wyposażenia laboratorium dostępne są w N2O3.